[صفحه اصلى ]     جلد 3, شماره 3 - ( پاییز 1380 ) برگشت به فهرست نشريات جلد 3, شماره 3 - ( پاییز 1380 ) اثر سلاح‌های شیمیایی بر سیستم آندوكرین   نويسندگان: دكتر فریدون عزیزی نوع مطالعه: مروری چکيده مقاله: اثرات مختلف سلاح‌های حاوی خردل گوگردی بر سیستم‌های تنفسی، خونی، گوارشی و اثرات آن بر پوست، چشم، تغییرات ژنتیكی و سرطان‌زایی قبلاً گزارش شده‌اند، ولی اثرات آن بر سیستم آندوكرین تا 15 سال پیش ناشناخته بود. اگر چه شیمی‌درمانی سرطان‌ها با مواد مشابه در توقف اسپرماتوژنز و ایجاد نارسایی تخمدان مشخص بود، ولی این اثرات در پی مصرف مكرر مجموعه‌ای از چند داروی شیمیایی بروز می‌كند و نمی‌تواند به سلاح‌های شیمیایی تعمیم یابد. در جریان جنگ عراق علیه ایران، مركز تحقیقات غدد درون‌ریز برای اولین بار در جهان تحقیقات وسیعی برای شناخت اثرات سلاح‌های شیمیایی انجام داد. در هفتة اول پس از مصدومیت شیمیایی، غلظت سرمی هورمون‌های تیروئید كاهش یافته و T3 معكوس افزایش می‌یابد. T4و FT4I سه هفته بعد از حادثه افزایش می‌یابد، ولی T3 و FT3I تا هفتة پنجم هنوز كاهش قابل توجهی دارد. غلظت TSH تغییر مهمی نشان نمی‌دهد. این تغییرات در رزمندگان با گازهای عصبی دیده نشد. تغییرات در هورمون‌های تیروئید شبیه سوختگی‌های شدید است و به علت كاهش فعالیت محور هیپوفیز ـ تیروئید و نیز كاهش تبدیل T4 به T3 در سلول‌های محیطی است. غلظت كورتیزول و ACTH سرم در هفتة اول پس از مصدومیت افزایش می‌یابد. ACTH تا هفتة پنجم همچنان افزایش می‌یابد، ولی كورتیزول بتدریج كاهش پیدا نموده و در هفتة پنجم كاهش چشمگیری نشان می‌دهد. لذا در ابتدای مصدومیت، استرس شدید سبب افزایش كورتیزول و ACTH می‌شود، ولی در هفته‌های 3 تا 5 پس از تماس، خردل گوگردی اثرات مستقیم بر غدة فوق كلیه دارد. در هفته‌های اول غلظت تستوسترون تام و آزاد و دی‌هیدرواپی‌آندروسترون به مقدار زیاد كاهش می‌یابد. سطح سرمی FSH و LH طبیعی است، ولی پاسخ آنها به GnRH ناكافی است. در سومین هفته LH و در پنجمین هفته FSH و پرولاكتین افزایش می‌یابد. غلظت این هورمون‌ها 12 هفته پس از مصدومیت طبیعی است. میزان اسپرم در سال‌های پس از صدمه كاهش عمده‌ای را در بسیاری از مصدومین شیمیایی با خردل داشت و تكه‌برداری از بیضه توقف كامل یا نسبی اسپرماتوژنز را نشان داد. در مجموع اثرات سلاح‌های شیمیایی حاوی خردل گوگردی در هفته‌های اول به علت استرس شدید شبیه سوختگی است و از طرف دیگر اثرات مستقیم بر توقف تكثیر DNA در هستة سلول‌ها دارد كه اثرات مخرب آن در اسپرماتوژنز ممكن است برای سال‌ها باقی بماند. پیگیری فعالیت هورمونی مصدومین شیمیایی در سال‌های پس از مصدومیت بویژه كار عملی بیضه‌ها و اسپرماتوژنز توصیه می‌شود. واژه‌هاى کليدى: سلاح‌های شیمیایی،خردل گوگردی،آزمون‌های فعالیت تیروئید،هیپوفیز،آدرنال متن کامل [PDF 407 kb]   برگشت به فهرست نشريات جلد 3, شماره 3 - ( پاییز 1380 ) Static site map - Persian site map - English site map - Created in : 0.17924 seconds by AWT YEKTA 1.5.2.9 by 438 querry